ช่วงที่ผ่านมา ศิลปินต่างประเทศจำนวนไม่น้อยพบปัญหาเพลงที่สร้างด้วย AI ถูกนำไปเผยแพร่บนแพลตฟอร์ม Streaming Music โดยใช้ชื่อศิลปินจริง บางกรณีเป็นการเลียนแบบเสียงร้อง บางกรณีใช้ชื่อและภาพของศิลปินสร้างโปรไฟล์ปลอม ขณะที่บางเพลงถูกนำไปรวมอยู่ใน Artist Profile ตัวจริงจนผู้ฟังเข้าใจว่าเป็นผลงานใหม่ของศิลปินคนนั้น
ล่าสุด ปัญหาในลักษณะเดียวกันเริ่มเกิดขึ้นกับศิลปินไทยแล้ว โดยมีกรณีของ Rasmee Isan Soul ที่พบผลงานซึ่งไม่ได้เกี่ยวข้องกับศิลปิน แต่ถูกนำไปเผยแพร่โดยอ้างอิงชื่อและโปรไฟล์บนแพลตฟอร์ม Streaming
เมื่อพบเหตุการณ์เช่นนี้ สิ่งแรกที่ควรทำคืออย่าเพิ่งมองว่าเป็นเพียงเรื่องเพลงลงผิดหน้า เพราะต้องตรวจสอบก่อนว่าเป็นความผิดพลาดของระบบ หรือเป็นการจงใจแอบอ้างตัวตนเพื่อหารายได้จากชื่อเสียงของศิลปิน
ก่อนแจ้งลบ ต้องแยกให้ออกว่าเกิดกรณีใด
ปัญหาเพลงแปลกปลอมบน Artist Profile เกิดขึ้นได้อย่างน้อยสองลักษณะ
1. เพลงถูกจัดไปอยู่ผิด Artist Profile
กรณีนี้อาจเกิดจากศิลปินหลายรายใช้ชื่อเดียวกัน หรือข้อมูลจาก Music Distributor ถูกเชื่อมเข้ากับ Artist ID ผิดคน
เพลงอาจไม่ได้ตั้งใจแอบอ้างศิลปิน แต่ระบบของ Streaming Platform นำเพลงไปรวมไว้ผิดหน้า กรณีนี้มักแก้ไขได้ด้วยการแจ้งเรื่อง “Music mixed up with another artist” หรือขอให้ Distributor ย้ายผลงานไปยัง Artist Profile ที่ถูกต้อง
2. มีผู้จงใจใช้ชื่อ ภาพ หรือเสียงของศิลปิน
กรณีนี้ร้ายแรงกว่า เพราะอาจมีการสร้างเพลงด้วย AI เลียนแบบเสียงร้อง ใช้ชื่อศิลปินบนปกเพลง หรือพยายามทำให้ผู้ฟังเข้าใจว่าเป็นผลงานอย่างเป็นทางการ
หากเข้าข่ายนี้ ควรแจ้งทั้งในฐานะการแอบอ้างตัวตน การละเมิดเครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ หรือสิทธิในเสียงและภาพลักษณ์ โดยเลือกประเภทคำร้องให้ตรงกับสิ่งที่เกิดขึ้น
Spotify มีช่องทางให้ศิลปินยื่นคำร้องทางกฎหมายเมื่อพบเพลงที่เลียนแบบเสียงของตนโดยไม่ได้รับอนุญาต และยังมีระบบแจ้งเนื้อหาที่อาจละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาหรือผิดกฎหมายโดยเฉพาะ
ขั้นตอนเบื้องต้นที่ศิลปินควรทำ
1. เก็บหลักฐานให้ครบก่อนแจ้งลบ
ก่อนที่เพลงหรือโปรไฟล์จะถูกนำออก ควรบันทึกหลักฐานไว้ให้มากที่สุด ได้แก่
-
ลิงก์ของเพลง อัลบั้ม และ Artist Profile ที่มีปัญหา
-
ชื่อเพลง ชื่อศิลปิน และวันเผยแพร่
-
ภาพหน้าจอของหน้าเพลง ปกเพลง และเครดิตที่ปรากฏ
-
รหัสประจำเพลง เช่น ISRC หากตรวจสอบได้
-
ชื่อค่ายหรือ Distributor ที่แสดงอยู่ในเครดิต
-
ลิงก์ Artist Profile ตัวจริงของศิลปิน
-
หลักฐานว่าศิลปินเป็นเจ้าของชื่อหรือผลงาน เช่น เว็บไซต์ บัญชีโซเชียลอย่างเป็นทางการ และผลงานเดิม
-
ตัวอย่างเสียงต้นฉบับ หากพบว่ามีการโคลนหรือเลียนแบบเสียง
ควรเก็บข้อมูลเหล่านี้ทันที เพราะเมื่อเนื้อหาถูกลบแล้ว รายละเอียดบางส่วนอาจไม่สามารถกลับไปตรวจสอบได้อีก
2. แจ้งแพลตฟอร์ม Streaming โดยตรง
ในกรณีของ Spotify สามารถแจ้งได้ทั้งปัญหาเพลงถูกนำไปรวมผิด Artist Profile และการละเมิดสิทธิหรือแอบอ้างเสียงของศิลปิน
หากเป็นเพียงการนำเพลงไปอยู่ผิดหน้า ให้เลือกช่องทางแก้ไข Artist Profile หรือแจ้งว่าเพลงของศิลปินรายอื่นถูกนำมาปะปนอยู่ในหน้าเรา
แต่หากมีการใช้ชื่อ เสียง ภาพ หรือเครื่องหมายการค้าของศิลปินอย่างจงใจ ควรใช้แบบฟอร์มด้านกฎหมายหรือทรัพย์สินทางปัญญาแทน ไม่ควรแจ้งเป็นเพียงปัญหาเพลงลงผิดหน้า เพราะลักษณะของคำร้องและการตรวจสอบแตกต่างกัน
สำหรับ YouTube และ YouTube Music สามารถรายงานช่องหรือเนื้อหาที่แอบอ้างบุคคลอื่นได้ หากมีการใช้เสียงหรือภาพที่สร้างด้วย AI เพื่อเลียนแบบบุคคลโดยไม่ได้รับอนุญาต YouTube ยังมีช่องทางยื่นคำร้องตามหลักเกณฑ์ด้านความเป็นส่วนตัว ส่วนกรณีใช้ผลงานที่มีลิขสิทธิ์ สามารถยื่นคำร้องขอให้นำเนื้อหาออกตามกระบวนการลิขสิทธิ์ได้
การแจ้งทั่วไปด้วยปุ่ม Report อาจช่วยให้ระบบรับทราบ แต่หากเป็นเรื่องการแอบอ้างหรือทรัพย์สินทางปัญญา ควรยื่นผ่านแบบฟอร์มที่ตรงกับปัญหาด้วย
3. ติดต่อ Music Distributor ของศิลปินตัวจริง
ศิลปินควรแจ้ง Distributor หรือค่ายเพลงที่ดูแลผลงานของตนเองพร้อมกัน เพราะ Distributor มีช่องทางติดต่อกับ Spotify, Apple Music, YouTube Music และแพลตฟอร์มอื่นในฐานะผู้ส่งข้อมูลเพลงอย่างเป็นทางการ
กรณีเพลงถูกจับคู่ผิด Artist Profile ทาง Distributor สามารถส่งคำร้องเพื่อแยกหน้า ย้ายเพลง หรือแก้ไข Artist ID ให้ถูกต้องได้
สำหรับ YouTube การขอ Official Artist Channel และการจัดการผลงานที่ถูกส่งเข้า YouTube Music โดยปกติต้องดำเนินการผ่านค่ายเพลงหรือ Music Distributor ที่เป็นพาร์ตเนอร์ของบริการ
อย่างไรก็ตาม หากเพลงปลอมถูกส่งมาจาก Distributor ของบุคคลอื่น ศิลปินตัวจริงอาจไม่สามารถสั่งลบเพลงนั้นจากระบบของ Distributor ฝั่งตนเองได้โดยตรง จึงยังจำเป็นต้องแจ้ง Streaming Platform และยื่นคำร้องด้านสิทธิควบคู่กัน
4. Claim และยืนยัน Artist Profile ของตัวเอง
ศิลปินควร Claim Artist Profile อย่างเป็นทางการบนแพลตฟอร์มที่รองรับ เช่น Spotify for Artists, Apple Music for Artists และ YouTube Official Artist Channel
การยืนยันตัวตนไม่ได้รับประกันว่าจะไม่มีใครส่งเพลงโดยใช้ชื่อเดียวกันอีก แต่ช่วยให้ศิลปินเข้าถึงเครื่องมือจัดการโปรไฟล์ ตรวจสอบเพลงที่กำลังจะเผยแพร่ และแจ้งปัญหาได้สะดวกขึ้น
Spotify มีระบบป้องกัน Artist Profile ที่เปิดโอกาสให้ศิลปินตรวจสอบและปฏิเสธผลงานบางรายการก่อนเผยแพร่บนหน้าโปรไฟล์ได้ รวมถึงแจ้งกรณีเพลงถูกนำมาปะปนหรือมีการละเมิดสิทธิภายหลัง
อย่างไรก็ตาม การ Claim Profile กับการยื่นคำร้องลบเป็นคนละขั้นตอน หากเป็นเพลงปลอมหรือการแอบอ้างจริง ยังต้องส่งคำร้องแยกต่างหากพร้อมหลักฐาน
5. แจ้งทุกแพลตฟอร์มพร้อมกัน
เพลงที่ส่งผ่าน Distributor มักถูกกระจายไปหลายบริการพร้อมกัน ไม่ได้มีเฉพาะ Spotify หรือ YouTube Music เท่านั้น
ควรค้นหาชื่อเพลงและชื่อศิลปินใน Apple Music, Amazon Music, Deezer, Tidal, TikTok, Instagram และแพลตฟอร์มอื่นด้วย หากพบเพลงเดียวกันควรเปิดคำร้องทุกแห่งพร้อมกัน ไม่ควรรอให้บริการหนึ่งลบเสร็จแล้วจึงค่อยแจ้งอีกบริการ
การนำเพลงออกจาก Distributor ไม่ได้แปลว่าเพลงจะหายจากทุกแพลตฟอร์มทันที แต่ละบริการมีรอบการประมวลผลและขั้นตอนตรวจสอบต่างกัน
ควรเขียนอะไรในคำร้อง
คำร้องควรอธิบายให้สั้น ชัด และตรวจสอบได้ เช่น
“ข้าพเจ้าเป็นศิลปินเจ้าของ Artist Profile ตามลิงก์นี้ ผลงานดังกล่าวไม่ได้สร้าง อนุญาต หรือเผยแพร่โดยข้าพเจ้า และมีการใช้ชื่อศิลปินของข้าพเจ้าในลักษณะที่อาจทำให้ผู้ฟังเข้าใจผิด ขอให้ตรวจสอบ นำผลงานออกจากโปรไฟล์ และตรวจสอบบัญชีหรือ Distributor ที่ส่งผลงานดังกล่าวเข้าสู่ระบบ”
จากนั้นแนบลิงก์เพลงปลอม ลิงก์โปรไฟล์จริง หลักฐานตัวตน และอธิบายเพิ่มเติมว่ามีการเลียนแบบเสียง ใช้ภาพ หรือใช้ผลงานต้นฉบับส่วนใดหรือไม่
ไม่ควรเขียนเพียงว่า “เพลงนี้ไม่ใช่ของฉัน กรุณาลบ” เพราะทีมตรวจสอบอาจต้องติดต่อกลับเพื่อขอรายละเอียดเพิ่มเติม ทำให้กระบวนการใช้เวลานานขึ้น
ใช้เวลาดำเนินการนานแค่ไหน
ไม่สามารถรับประกันได้ว่าทุกกรณีจะเสร็จภายในสี่หรือห้าวัน
กรณีที่เป็นเพียงการจัดเพลงไปอยู่ผิด Artist Profile อาจได้รับการแก้ไขภายในไม่กี่วัน แต่บางแพลตฟอร์มหรือ Distributor ระบุว่าการนำเพลงออกจากบริการใดบริการหนึ่งอาจใช้เวลาหนึ่งถึงสองสัปดาห์ และอาจนานกว่านั้นหากต้องตรวจสอบเรื่องสิทธิหรือมีหลายฝ่ายเกี่ยวข้อง
หากผ่านไปประมาณหนึ่งสัปดาห์แล้วยังไม่มีความคืบหน้า ควรตอบกลับคำร้องเดิมโดยใช้หมายเลขเคสเดิม แทนการเปิดคำร้องใหม่ซ้ำหลายครั้ง และควรให้ Distributor หรือผู้จัดการศิลปินช่วยติดตามอีกทางหนึ่ง
ไม่ควรกล่าวหา Distributor โดยไม่มีหลักฐาน
แม้บาง Distributor จะเปิดให้ผู้ใช้ส่งเพลงได้ง่ายกว่ารายอื่น แต่การเห็นเพลงปรากฏบน Streaming Platform ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าเพลงถูกส่งผ่านบริษัทใด หรือบริษัทนั้นจงใจปล่อยให้เกิดการแอบอ้าง
ควรตรวจสอบเครดิต Copyright, Phonographic Copyright, Label หรือข้อมูล Distributor ที่ปรากฏบนแต่ละแพลตฟอร์มก่อน หากยังไม่มีหลักฐาน ไม่ควรระบุชื่อบริษัทหรือกล่าวหาว่าเป็นช่องทางของสายเทา เพราะอาจทำให้ประเด็นหลักซึ่งคือการช่วยศิลปินแก้ปัญหาถูกลดทอนลง
สิ่งที่ควรเรียกร้องจาก Distributor ทุกเจ้าคือระบบยืนยันตัวตนที่ดีขึ้น การตรวจสอบชื่อศิลปินกับ Artist ID ก่อนเผยแพร่ และช่องทางเร่งด่วนสำหรับเจ้าของสิทธิที่ถูกแอบอ้าง
ศิลปินควรเตรียมตัวป้องกันอย่างไร
นอกจากการแก้ไขเมื่อเกิดเหตุแล้ว ศิลปินควรดูแลตัวตนดิจิทัลของตัวเองอย่างสม่ำเสมอ
ควร Claim Artist Profile ให้ครบทุกแพลตฟอร์ม ใช้ชื่อและภาพให้สอดคล้องกัน เชื่อมเว็บไซต์กับบัญชีโซเชียลอย่างเป็นทางการ และตรวจสอบหน้า Streaming ของตัวเองเป็นระยะ
สำหรับศิลปินที่มีทีมงานหรือค่ายเพลง ควรกำหนดให้มีผู้รับผิดชอบตรวจสอบผลงานใหม่และการแจ้งเตือนจากแพลตฟอร์มโดยตรง รวมถึงเก็บเอกสารสิทธิ สัญญา ไฟล์ต้นฉบับ และวันที่เผยแพร่ผลงานไว้อย่างเป็นระบบ
เพราะในยุคที่ใครก็สามารถสร้างเพลง ปก และเสียงเลียนแบบได้ภายในเวลาไม่นาน สิ่งสำคัญไม่ได้มีเพียงการผลิตผลงาน แต่รวมถึงการยืนยันว่าใครคือเจ้าของผลงานและตัวตนของศิลปินตัวจริงด้วย
สรุป
เมื่อพบเพลง AI หรือผลงานที่ไม่ได้รับอนุญาตถูกนำไปเผยแพร่โดยใช้ชื่อศิลปิน ควรดำเนินการพร้อมกันสี่ทาง ได้แก่
เก็บหลักฐาน แจ้ง Streaming Platform ติดต่อ Music Distributor และยืนยัน Artist Profile อย่างเป็นทางการ
ก่อนยื่นคำร้องต้องแยกให้ชัดว่าเป็นความผิดพลาดในการจับคู่โปรไฟล์ หรือเป็นการจงใจแอบอ้างชื่อ เสียง ภาพ และผลงาน เพราะแต่ละกรณีต้องเลือกช่องทางรายงานต่างกัน
ยิ่งเตรียมลิงก์ หลักฐานตัวตน และรายละเอียดของการละเมิดได้ครบเท่าไร โอกาสที่ทีมงานจะตรวจสอบและแก้ไขได้เร็วก็ยิ่งมากขึ้นเท่านั้น
ลิงก์สำหรับแจ้งปัญหาของแต่ละแพลตฟอร์มอยู่ด้านล่างนะครับ
Spotify : https://support.spotify.com/th-th/artists/article/reporting-music-uploaded-without-your-permission/
